22 marca i 29 marca: Zebrania mieszkańców os. Wyzwolenia i Osiedla nr 2 w Turku

piątek 24 marca 2017

Gabrieli, Marka, Seweryna

reklama

Czyje są turkowskie murale? Słów kilka o komercjalizacji przestrzeni publicznej

Czyje są turkowskie murale? Słów kilka o komercjalizacji przestrzeni publicznej - foto: M. Derucki
foto: M. Derucki 

Komercjalizacja przestrzeni publicznej w Polsce jest zjawiskiem powszechnym, związanym z przemianami systemowymi, które miały miejsce na początku lat 90. Panująca ideologia wolnego rynku pozwoliła na bezkrytyczne zdewastowanie krajobrazów dużych i małych miast. Poniższy artykuł ukazuje przykład oddziaływania komercjalizacji na przestrzeń publiczną tworzoną przez Galerię Malarstwa Wielkoformatowego w mieście Turek.

Czym jest komercjalizacja przestrzeni publicznej?

O komercjalizacji przestrzeni publicznej mówimy wtedy, kiedy obszary cenne społecznie są zawłaszczane przez podmioty prywatne, przedsiębiorstwa itp. Dzieje się tak najczęściej w imię praw tzw. wolnego rynku. Przykładami tego zjawiska jest wypieranie drobnych przedsiębiorców, rzemieślników, restauratorów przez banki i instytucje finansowe. Najbardziej zauważalne jest to na starówkach lub przy uczęszczanych deptakach. Konsekwencją tego jest powolne wyludnianie miejsc, które powinny stanowić centrum społeczne i kulturalne danego ośrodka miejskiego.

reklama

W Turku na wyludnienie obszarów należących do tzw. starówki wpłynęła budowa licznych marketów, przy których powstawały niewielkie powierzchnie do wynajęcia z przeznaczeniem na drobny handel. Efekt ten został wzmocniony poprzez sprzedaż terenu byłego dworca PKS, na którym powstało centrum handlowe.

Innym przykładem komercjalizacji przestrzeni publicznej są liczne reklamy typu outdoor (najczęściej banery, ale też bilbordy, ekrany led) umieszczone na płotach, przy ruchliwych ulicach, ale też na fasadach prywatnych posesji. W Polsce, w imię nieskrępowanej wolności ekonomicznej, doszło do tego, że mieszkańcy miast są agresywnie informowani o ofercie danego przedsiębiorstwa. Najczęściej nośnikiem takiej informacji jest mało estetyczny baner lub bilboard. Bardzo często mieszkańcy posesji ulokowanych przy ruchliwych drogach udostępniają fragment elewacji w celach zarobkowych.

Tym samym od początku lat 90. w Polsce, w sferze przestrzeni publicznej powstał chaos oraz informacyjne i krajobrazowe śmietnisko. W walce z tą krajobrazową „wolną amerykanką” przyszła w ubiegłym roku tzw. ustawa krajobrazowa. Daje ona radzie danej gminy możliwość ustanowienia zasad i warunków sytuowania obiektów komercyjnych należących do tzw. małej architektury oraz umożliwia wprowadzenie opłat reklamowych oraz systemu kar pieniężnych.

reklama

Bloki - element przestrzeni publicznej?

W Turku od wielu lat trwa proces wyprzedawania turkowskich mieszkań komunalnych za niewielki procent ich rynkowej wartości (początkowo 10%, aktualnie 16% ich wartości), co mocno pogorszyło stan zasobów mieszkaniowych miasta. Ekipa burmistrza Zdzisława Czapli wyznawała filozofię, wedle której każdy powinien swoje mieszkanie kupić lub wybudować. Dopiero za burmistrza Antosika zaczęto powoli odzyskiwać mieszkania komunalne oraz planować budowę lokali socjalnych, m.in. w celu odzyskania zadłużonych zasobów komunalnych.

To właśnie za sprawą możliwości taniego wykupu mieszkania komunalnego bloki przy ul. P.O.W. w Turku stały się oddzielną, niezależną wspólnotą mieszkaniową, w ramach której większość udziałów posiadają właściciele mieszkań. Oznacza to, że właściciele mieszkań danego bloku decydują o inwestycjach w względem niego poczynionych, ale także je finansują. Głos należący do mniejszościowego udziałowcy w gminy miejskiej zawsze przychyla się woli większości. W związku z niżej opisanymi wydarzeniami z ostatnich tygodni pojawia się pytanie, czy bloki należące do wspólnoty mieszkaniowej można jeszcze zaliczyć do przestrzeni publicznej.

Wielka galeria w rękach mniejszości

Od 2011 r. co roku jeden ze szczytów bloków przy ul. P.O.W. został pokrywany malowidłem wielkoformatowym. Działo się to za sprawą inicjatywy Jacka Sulkowskiego, który tym samym realizował projekt powstania Galerii Malarstwa Wielkoformatowego w Turku. Do roku 2015 udało się zrealizować 5 murali ulokowanych przy ul. P.O.W.

Na galerię składają się prace artystów znanych z dzieł wykonanych w całej Europie. Ilością malowideł wielkoformatowych nasze miasteczko nie jest w stanie konkurować z położoną 70 km dalej Łodzią, jednak zamysłem Sulkowskiego było skondensowanie ich w jednym miejscu, tak, aby były one widoczne z jednego punktu (stąd też wybór lokalizacji). Tym samym przestrzeń Turku pozyskała miejsce o wyjątkowym charakterze estetycznym i kulturowym.

Problem pojawił się w roku 2016 r. kiedy postanowiono wykonać dodatkowe prace termomodernizacyjne na blokach posiadających wymalowane murale. Wtedy też bliżej nieokreślona ilość właścicieli mieszkań w blokach z muralami zadecydowała o tym, że na docieplonych szczytach nie zostaną odtworzone wielkoformatowe malowidła. Nie pomogły zapewnienia, że koszty odtworzenia dzieł nie zostaną poniesione przez wspólnoty. Inicjatorzy powstania murali dostali jednoznaczną, pisemną odpowiedź negatywną, nie zawierającą argumentacji.

Kiedy temat dotarł do opinii publicznej, w lokalnej społeczności całego miasta zawrzało. Mieszkańcy (nie tylko młodzi) na wieść o tym, że mogą utracić coś, co wyróżnia Turek oraz stwarza poczucie dumy ze swojego miasta, zareagowali żywiołowo, dając upust swoim emocjom w mediach społecznościowych. Dopiero nagłośnienie sprawy oraz reakcja władz doprowadziła do tego, że zarządzono głosowanie door-to-door, przeprowadzone przez pracowników zarządcy (spółka miejska) wspomnianych wspólnot mieszkaniowych. Okazało się wtedy, że ponad 60% mieszkańców bloków z muralami chce ich odtworzenia. Tym samym otworzono drogę do ponownego pokrycia malowidłami szczytów ocieplanych właśnie bloków.

Wspólne czy niczyje? Kto decyduje o przestrzeni publicznej?

Pomimo pozytywnego (z punktu widzenia całej społeczności miasta) zakończenia tego konfliktu, sytuacja pokazuje, że często o estetyce i funkcjonowaniu przestrzeni ważnej dla wszystkich mieszkańców miasta, decyduje mniejszość, która jest właścicielem danego zasobu. I nie zawsze może się ona kierować tymi samymi pobudkami co większość społeczności związanej z danym miastem. Nawet jeżeli udziałowcy wspólnot mieszkaniowych nie ponoszą żadnych negatywnych skutków ekonomicznych swojej decyzji, zawsze w grę mogą wejść negatywne emocje, niedoinformowanie, a także zwykłe braki w edukacji lub brak poczucia wspólnoty z innymi członkami społeczności.

Nie znany jest powód odmowy wystosowanej do inicjatorów powstania murali, jednak nieoficjalnie mówi się, że pewnej ilości osób niektóre z murali po prostu się nie podobają. Choć panuje przekonanie, że o gustach się nie dyskutuje, to można odnieść wrażenie, że sytuacja ta spowodowana była jeszcze jedną polską przypadłością. A mianowicie nikłym obyciem ze sztuką.

Opisany wyżej przykład turkowskich murali pozornie nie przypomina klasycznej komercjalizacji przestrzeni publicznej, gdzie korporacja lub instytucja finansowa wypiera ludność miejską z miejsc rozumianych jako atrakcyjne, tzn. publicznych i ogólnodostępnych. Jednak jej przyczyna jest identyczna i leży w obciążeniu finansowym samorządu oraz zwyczajnym braku wizji przyszłości miasta poprzedniej ekipy rządzącej miastem. Poskutkowało to nadmiernym wyprzedaniem zasobów mieszkaniowych miasta Turek.

To jednak nie koniec. W najbliższej przyszłości może pojawić się kolejny problem związany lobbingiem wąskiej grupy na rzecz zagospodarowania przestrzeni publicznej. Niebawem poznamy wyniki konkursu na opracowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej rewitalizacji centralnych przestrzeni miasta. Prace zostaną wystawione do publicznej dyskusji i być może okaże się, że to co projektanci uznają za ważne dla ogółu mieszkańców, nie będzie odpowiadało właścicielom zasobów mieszkaniowych leżących w tej części miasta, albo będzie nie po myśli właścicieli obiektów handlowych oraz związanych z nimi najemców.

Tutaj z pomocą może przyjść (zapomniane w naszym kraju) narzędzie, takie jak dialog społeczny. Najważniejsze jest jednak, aby jak najszersza rzesza turkowian zrozumiała, że przestrzeń publiczna, jest przestrzenią wspólną, a nie niczyją.

Marcin Derucki

Podobne artykuły

Wszystkiego Najlepszego Tato Jacku!

Wszystkiego Najlepszego Tato Jacku!

17 lt.
Wideo: Poetycka gala i benefis Leszka Lamenta w...

Wideo: Poetycka gala i benefis Leszka Lamenta w...

20-11-2016
Wielkie święto poezji. Poetycka gala i benefis...

Wielkie święto poezji. Poetycka gala i benefis...

20-11-2016
komentarze wspiera Disqus

Redakcja portalu Turek.net.pl nie odpowiada za treści zamieszczanych przez czytelników komentarzy, zastrzegając sobie jednocześnie prawo do ich moderowania oraz kasowania w przypadkach ewidentnego naruszania prawa. Komentarze zniesławiające lub mogące naruszać dobra osobiste osób trzecich grożą odpowiedzialnością karną i cywilną. Osoby pokrzywdzone mogą skutecznie dochodzić swoich praw w organach ścigania i w sądach.
Wysłanie formularza jest równoznaczne z akceptacją regulaminu potalu Turek.net.pl

reklama
reklama
reklama