Wszyscy będziemy częścią tej samej historii... Jesienny spacer po turkowskich nekropoliach

Skończył się pierwszy, w całości jesienny miesiąc i końca dobiegł też projekt „Niesamowity Październik – 22 historie o Turku” Jakuba Kozłowskiego z Retroczerwien.pl. Jednym z ostatnich punktów rozpisanego na 31 dni harmonogramu był jesienny spacer po turkowskich nekropoliach. Nie ma na niego chyba lepszego czasu niż ten jesienny, kiedy niemal każdy spadający z drzewa liść przypomina nam o naturalnej kolei rzeczy - nieuchronnym przemijaniu…
Wyjątkowy spacer po turkowskich nekropoliach
“Mijamy ich mury przynajmniej raz w tygodniu. Znamy układ alejek, kojarzymy najbardziej charakterystyczne pomniki, zatrzymujemy się przy grobach bliskich. Rzadko jednak mamy okazję przejść się po turkowskich cmentarzach po to, by posłuchać, co mówią o przeszłości całego miasta” - mówi Jakub Kozłowski.
Na pomysł jesiennego spaceru z przewodnikiem, który połączy nazwiska widniejące na nagrobkach z opowieściami z przeszłości Turku i okolic, wpadł w ramach swojego projektu „Niesamowity Październik – 22 historie o Turku”. Przez cały miesiąc na facebookowej stronie poświęconej swojej pasji - przeszłości Turku i okolic - Retroczerwien.pl, Jakub Kozłowski publikował treści związane z konkretnymi osobami i miejscami z naszej, lokalnej historii.
W ostatni październikowy poniedziałek, na spacer w towarzystwie historyka - Bartosza Stachowiaka z Muzeum Miasta Turku, wyruszyło kilkanaście osób. “Odwiedziliśmy cztery turkowskie nekropolie, z których każda opowiada o mieście z nieco innej strony” - podsumowuje Jakub.
Początek na Lipce
Wędrówka rozpoczęła się od Starego Cmentarza Parafialnego na Lipce. Założono go w 1821 roku, gdy rozwijające się miasto potrzebowało nowego miejsca pochówku poza ówczesną zabudową. W 1859 roku teren został otoczony murowanym parkanem.
“Spacerując tutejszymi alejkami, zwracamy uwagę na dawną sztukę kamieniarską, zwłaszcza na okazałe grobowce rodzinne, określane dawniej jako sklepy grobowe. Spoczywają tu przedstawiciele znanych turkowskich rodów: Hübnerów, Marszlów, Staszewskich, Milewskich, Kubackich i Przeździeckich. Na Lipce spoczywa również Leon Lubomir Kruszyński, niezwykle ważna postać dla naszego miasta. To człowiek, który podjął trud spisania historii Turku i przyczynił się do zachowania pamięci o jego przeszłości” - mówi Kozłowski.
W głębi cmentarza znajduje się zbiorowa mogiła żołnierzy z okresu I wojny światowej. Przy niej niepozorny kamień z inskrypcją „Za życia wrogowie, po śmierci przyjaciele”.
“Te słowa nabierają szczególnego znaczenia właśnie w tym miejscu, przypominając o ludziach, których za życia dzieliły wojenne mundury i przynależność do przeciwnych stron konfliktu, a których po śmierci połączyło wspólne miejsce spoczynku. To wymowny ślad historii, który łatwo przeoczyć, jeśli nie zna się jego kontekstu” - uważa Jakub.
Z wizytą u ewangelików
Kolejnym punktem na trasie spaceru jest cmentarz ewangelicko-augsburski, założony w 1822 roku. Jego obecność przypomina o protestanckiej społeczności, która w pierwszej połowie XIX wieku, wraz z rozwojem rzemiosła i przemysłu włókienniczego, współtworzyła gospodarcze i społeczne oblicze miasta.
“Naszą uwagę zwraca różnorodność form nagrobnych, wśród których można dostrzec elementy klasycystyczne, neogotyckie i secesyjne. Znajdują się tu grobowce znanych rodzin, między innymi Müllerów, Neumannów, Yorków i Pentherów, a także groby dawnych pastorów, w tym Augusta Posselta i Karola Teichmanna” - wylicza Kozłowski.
Ten cmentarz, w porównaniu z pozostałymi nieco zapomniany, zarośnięty bluszczem i barwinkiem, wypełniony jest ciszą i spokojem. W kontekście kapsuły czasu, znalezionej ostatnio w wieżyczce kościoła ewangelicko-augsburskiego, okazuje się jednak miejscem niezwykle istotnym dla dziejów miasta i okolicy. XIX-wieczny Turek był bowiem miejscem, w którym obok siebie żyli i pracowali katolicy, ewangelicy oraz Żydzi, a ich obecność pozostawiła trwały ślad w historii, architekturze i kulturze miasta.
Na cmentarzu zachował się również fragment mogiły żołnierzy niemieckich z okresu I wojny światowej.
Cmentarze komunalny i na Kobylarce
Cmentarz na Kobylarce powstał w 1893 roku, w odpowiedzi na rosnące potrzeby miasta, gdy na starszej nekropolii na Lipce zaczęło brakować miejsca. “Kobylarka ma swój charakterystyczny wygląd. Otacza ją mur, który niegdyś wyróżniał się surową, czerwoną cegłą, a dziś jest otynkowany. Wśród nagrobków z różnych epok znajdują się między innymi groby Tomiły Składkowskiej i Stanisława Kączkowskiego. To miejsce przypomina, że historię miasta tworzyli nie tylko ludzie znani z podręczników, ale również kolejne pokolenia mieszkańców, których życie toczyło się z dala od wielkich wydarzeń, w rytmie codziennych obowiązków, rodzinnych spraw i pracy” - uważa Kozłowski.
Ostatnim punktem peregrynacji jest cmentarz komunalny w Turku - ważne miejsce pamięci o tragicznych wydarzeniach z historii miasta i regionu.
Znajdują się na nim między innym mogiły żołnierzy oddziału partyzanckiego dowodzonego przez Eugeniusza Kokolskiego, pseudonim „Groźny” oraz zbiorowy grób 24 Polaków rozstrzelanych przez Niemców podczas okupacji.
“Za tą liczbą kryją się ludzkie życia, rodziny i historie brutalnie przerwane przez niemiecki terror. Obie mogiły przypominają o różnych okresach przemocy, które dotknęły mieszkańców naszego regionu. To odrębne wydarzenia i odmienne losy ofiar, ale każde z tych miejsc zasługuje na pamięć i szacunek. Historia Turku to przecież nie tylko rozwój miasta, jego architektura i codzienne życie kolejnych pokoleń, lecz także bolesne doświadczenia ludzi, którzy zapłacili za swoją epokę najwyższą cenę” - podkreśla twórca Retroczerwien.pl.
A może, przy okazji wizyt na turkowskich cmentarzach, które macie w planach na najbliższe dni, odkryjecie własne zakątki wypełnione przeszłością Turku i jego mieszkańców? W końcu wszyscy będziemy kiedyś częścią tej samej historii.
A jeśli macie czas i ochotę na wycieczkę z przewodnikiem, koniecznie skontaktujcie się z Muzeum Miasta Turku. Jego pracownicy chętnie zorganizują nie tylko zwiedzanie cmentarzy, ale również kościoła oraz spacery miejskimi szlakami historycznymi. “To dobra okazja, by odkrywać lokalną historię z kimś, kto potrafi opowiedzieć o niej znacznie więcej, niż można wyczytać z tablic czy nagrobków” - zachęca Jakub Kozłowski.

Anna Wiśniewska-Kocik
Dziennikarka Turek.net.plFB
ania@turek.net.pl









