Ból ucha u dorosłych – zapalenie ucha zewnętrznego czy środkowego? Jak je rozróżnić

Nagły, ostry ból ucha to dolegliwość, która może znacząco utrudnić codzienne funkcjonowanie. U dorosłych najczęstszą przyczyną są dwa stany zapalne: zapalenie ucha zewnętrznego i zapalenie ucha środkowego. Mimo że oba objawiają się bólem, ich przyczyny, charakterystyka i metody leczenia są odmienne. Prawidłowe rozróżnienie tych schorzeń jest kluczowe dla wdrożenia odpowiedniej terapii, dlatego znajomość podstawowych różnic między nimi ma praktyczne znaczenie.
Czym charakteryzuje się zapalenie ucha zewnętrznego?
Zapalenie ucha zewnętrznego, często nazywane „uchem pływaka”, to stan zapalny obejmujący przewód słuchowy zewnętrzny – kanał prowadzący od małżowiny usznej do błony bębenkowej. W większości przypadków jest wywołane przez infekcję bakteryjną lub grzybiczą, której sprzyja wilgotne środowisko, uszkodzenia naskórka (np. podczas czyszczenia uszu patyczkami) czy zalegająca woda.
Typowe objawy to:
Silny ból nasilający się przy pociąganiu za małżowinę uszną lub uciskaniu skrawka ucha (małej chrząstki z przodu).
- Uczucie swędzenia i pełności w uchu.
- Widoczny obrzęk i zaczerwienienie przewodu słuchowego.
- Możliwy wyciek wydzieliny (wodnistej, ropnej).
- Pogorszenie słuchu spowodowane obrzękiem zamykającym kanał słuchowy.
- Gorączka i objawy ogólnoustrojowe występują rzadko, a dolegliwości ograniczają się głównie do samego ucha.
Jakie są typowe objawy zapalenia ucha środkowego?
Ostre zapalenie ucha środkowego to infekcja zlokalizowana za błoną bębenkową, w przestrzeni zwanej jamą bębenkową. U dorosłych najczęściej rozwija się jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych (przeziębienia, grypy, zapalenia zatok), kiedy obrzęk trąbki słuchowej blokuje odpływ wydzieliny.
Główne symptomy to:
- Głęboki, pulsujący i często rozpierający ból wewnątrz ucha.
- Nagłe pogorszenie słuchu, uczucie „zatkania” ucha.
- Często towarzysząca gorączka, ogólne osłabienie i złe samopoczucie.
- Możliwe szumy uszne lub zawroty głowy.
- Ból zazwyczaj nie nasila się przy dotykaniu zewnętrznej części ucha.
W przypadku perforacji (pęknięcia) błony bębenkowej może pojawić się ropny wyciek, który przynosi chwilową ulgę w bólu.
Jak odróżnić oba stany zapalne? Kluczowe różnice w objawach
Choć ostateczną diagnozę zawsze stawia lekarz, znajomość kluczowych różnic w objawach może pomóc wstępnie zorientować się w naturze problemu. Najważniejsze z nich zebrano w poniższej tabeli.
| Cecha | Zapalenie ucha zewnętrznego | Zapalenie ucha środkowego |
| Lokalizacja bólu | Powierzchowny, w kanale słuchowym | Głęboki, rozpierający, „wewnątrz głowy” |
| Reakcja na dotyk | Ból nasila się przy pociąganiu za małżowinę lub ucisku skrawka | Brak istotnej zmiany bólu przy dotykaniu ucha zewnętrznego |
| Objawy ogólne | Gorączka i osłabienie występują rzadko | Gorączka i złe samopoczucie są częste |
| Słuch | Lekko osłabiony z powodu obrzęku przewodu | Często znacznie pogorszony (uczucie zatkania) |
| Wyciek z ucha | Może pojawić się od początku (wodnisty lub ropny) | Pojawia się głównie po pęknięciu błony bębenkowej |
| Poprzedzająca infekcja | Nie jest typowa | Często poprzedzone przeziębieniem lub katarem |
Kiedy ból ucha wymaga pilnej konsultacji lekarskiej?
Każdy silny lub utrzymujący się ból ucha powinien być skonsultowany z lekarzem. Istnieją jednak objawy, które wymagają niezwłocznej interwencji medycznej. Należą do nich:
- Bardzo silny, niedający się opanować ból.
- Wysoka gorączka (powyżej 38,5°C).
- Nagła i całkowita utrata słuchu.
- Wyciek krwistej lub ropnej wydzieliny z ucha.
- Zaburzenia równowagi lub silne zawroty głowy.
- Pojawienie się asymetrii twarzy lub problemów z poruszaniem mięśniami mimicznymi.
Zignorowanie tych sygnałów może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak trwałe uszkodzenie słuchu czy rozprzestrzenienie się infekcji.
Na czym polega diagnostyka i leczenie zapalenia ucha?
Podstawowym narzędziem diagnostycznym jest badanie otoskopowe, podczas którego lekarz ogląda przewód słuchowy i błonę bębenkową. Na podstawie obrazu klinicznego oraz wywiadu stawia rozpoznanie. Właściwe rozpoznanie jest kluczowe dla doboru odpowiedniej terapii, ponieważ leczenie obu typów zapaleń znacząco się różni.
W przypadku zapalenia ucha zewnętrznego leczenie polega zwykle na oczyszczeniu przewodu słuchowego i zastosowaniu miejscowych preparatów w postaci kropli, które mogą zawierać antybiotyk, steryd lub środek przeciwgrzybiczy. Przed ich zastosowaniem lekarz sprawdza, czy błona bębenkowa jest cała – części kropli, zwłaszcza zawierających niektóre antybiotyki, nie wolno stosować przy jej perforacji.
Leczenie zapalenia ucha środkowego często wymaga zastosowania leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych, a w przypadku infekcji bakteryjnej lekarz może zadecydować o włączeniu antybiotyku doustnego. Decyzje o sposobie leczenia podejmuje lekarz po badaniu i ocenie indywidualnej sytuacji pacjenta.
Czy można zapobiegać zapaleniom ucha u dorosłych?
Chociaż nie da się całkowicie wyeliminować ryzyka, można je ograniczyć. Aby zapobiegać zapaleniu ucha zewnętrznego, należy dbać o prawidłową higienę – unikać wkładania do uszu ciał obcych (w tym patyczków kosmetycznych) i dokładnie osuszać przewody słuchowe po kąpieli czy pływaniu. W profilaktyce zapalenia ucha środkowego istotne jest natomiast leczenie infekcji górnych dróg oddechowych, dbanie o drożność nosa i unikanie dymu tytoniowego.
Bibliografia:
-
Narodowy Fundusz Zdrowia, "Zapalenie ucha. Kiedy iść do lekarza?", pacjent.gov.pl
-
https://e-recepta.net/leki/dicortineff, baza leków
Tekst ma charakter ogólnoinformacyjny. Nie może zastąpić badania lekarskiego ani indywidualnej porady specjalisty.
źródło: materiał prasowy nadesłany / sponsorowany









