Pamięć o cichych bohaterach

Uroczystość odbyła się w Brudzew w obecności Mateusza Szpytma, zastępcy prezesa Instytut Pamięci Narodowej. W wydarzeniu uczestniczyła również Agnieszka Jędrzak, podsekretarz stanu w Kancelarii Prezydenta RP, która odczytała list od Karola Nawrocki.

W przesłaniu Prezydent RP podkreślił, że wśród polskich bohaterów byli także ci, którzy z heroiczną determinacją przekazywali informacje o masowej Zagładzie Żydów na okupowanych ziemiach. Wskazał, że Stanisław i Karolina Kaszyńscy należą do grona wciąż niedostatecznie znanych bohaterów lokalnych, a obowiązkiem współczesnych jest zachowanie pamięci o ich postawie.

Głos IPN i świadectwo historii

Podczas uroczystości głos zabrał także Mateusz Szpytma, przypominając realia okupacyjnego terroru i znaczenie działań takich osób jak Stanisław Kaszyński. Zwrócił uwagę, że mimo groźby natychmiastowej śmierci czy obozu koncentracyjnego istnieli ludzie, którzy decydowali się przeciwstawić złu, przekazując meldunki o niemieckich zbrodniach.

W wydarzeniu uczestniczyli również Władysław Karski, Bożena Dominiak, a także przedstawiciele okolicznych szkół. Część merytoryczną uzupełniły referaty wygłoszone przez Bartłomieja Grzanka, kierownika Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem, oraz Mariusz Kaszyński, reprezentanta rodziny upamiętnionych.

Wspólna inicjatywa i gospodarze wydarzenia

Projekt memoratywny był efektem współpracy Towarzystwa Przyjaciół Brudzewa z poznańskim oddziałem Instytutu Pamięci Narodowej, który ufundował tablicę. Gospodarzem uroczystości był Cezary Krasowski.

Kim byli Stanisław i Karolina Kaszyńscy

Stanisław Kaszyński urodził się 16 listopada 1903 roku w Brudzewie. Pracę zawodową rozpoczął już w 1918 roku w administracji gminnej. Z Chełmnem nad Nerem związał się na stałe, pełniąc funkcje sekretarza i radnego gminy. Był aktywnym działaczem społecznym, a w 1938 roku został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi.

Po wysiedleniu w 1939 roku zachował pracę urzędnika dzięki znajomości języka niemieckiego, choć został zdegradowany. Gdy Niemcy rozpoczęli budowę obozu zagłady w Chełmnie, Kaszyński zaczął wysyłać informacje o masowych mordach ludności żydowskiej i romskiej do placówek dyplomatycznych oraz Międzynarodowego Czerwonego Krzyża. Współpracował także z wywiadem ZWZ-AK. Aresztowany 31 stycznia 1942 roku, został zastrzelony dwa dni później.

Karolina Kaszyńska, z domu Posłowska, po zamordowaniu męża została aresztowana w zaawansowanej ciąży. Była więziona w Łodzi, a następnie przekazana do gestapo. Okoliczności jej śmierci pozostają nieznane.

Odsłonięcie tablicy w Brudzewie było nie tylko gestem pamięci, ale także wyraźnym przypomnieniem o odpowiedzialności za zachowanie historii lokalnych bohaterów. Postawa Stanisława i Karoliny Kaszyńskich pozostaje świadectwem odwagi i sprzeciwu wobec zbrodni, które nie mogą zostać zapomniane.

źródło: IPN Poznań