Ustanawiając Dzień Solidarności i Wolności ustawą z 2005 r., Sejm postanowił uhonorować wysiłek ludzi, którzy żyli w niesuwerennym kraju, ale pozostali wierni idei niepodległej Polski i walczyli o przywrócenie praw obywatelskich i pracowniczych. Święto jest też wyrazem hołdu dla wszystkich, którzy przyczynili się do zwycięstwa „Solidarności” i odzyskania przez Polskę niepodległości po latach komunizmu.

45 lat temu, pod naporem akcji strajkowej władze PRL zgodziły się na powstanie niezależnych związków zawodowych. 30 sierpnia 1980 r. podpisano porozumienia w Szczecinie, 31 sierpnia w Gdańsku, 3 września w Jastrzębiu-Zdroju, a 11 września w Hucie Katowice (Dąbrowa Górnicza).

W Polsce w ten sposób doszło do jednego z najbardziej zaskakujących wydarzeń XX w. – pokojowy bunt doprowadził do zgody władz na powstanie niezależnych związków zawodowych. Delegacja rządowa zgodziła się wówczas m.in. na utworzenie nowych, niezależnych, samorządnych związków zawodowych, prawo do strajku, budowę pomnika ofiar Grudnia 1970, transmisje niedzielnych mszy św. w Polskim Radiu i ograniczenie cenzury.

W czasach PRL był to znaczący sukces. Do Sierpnia 1980 podobne przejawy niezależności były tępione przez władze, a osoby usiłujące korzystać z prawa do zrzeszania się i manifestowania poglądów innych niż uznane oficjalnie poddawane były represjom. Do utworzenia NSZZ „Solidarność”, pierwszej w bloku komunistycznym, niezależnej od władz, ogólnopolskiej organizacji związkowej, doszło na fali strajków, która zalała kraj latem 1980r. Pierwsze strajki latem 1980 r. były reakcją na wprowadzone przez władze podwyżki cen mięsa i wędlin. W lipcu wybuchły strajki w Lublinie, zakończone obietnicami podwyżek płac, ale oprócz żądań ekonomicznych po raz pierwszy pojawił się wówczas postulat nowych wyborów do oficjalnych związków zawodowych. W połowie sierpnia 1980 r. zaczęły się strajki na Wybrzeżu, gdzie wciąż żywo pamiętano stłumione krwawo przez władze protesty z grudnia 1970 r. Strajk w Stoczni Gdańskiej zorganizowali działacze opozycyjnej organizacji, powstałej w 1978 r. – Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża w obronie Anny Walentynowicz, zwolnionej z pracy za działalność opozycyjną. Powstał Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, który ogłosił 21 postulatów, a wśród nich utworzenie nowych, niezależnych, samorządnych związków zawodowych. Do protestów przyłączało się ponad 700 zakładów z całej Polski.

Powstanie niezależnego związku zawodowego, a w istocie wielkiego ruchu społecznego, wyzwoliło w Polakach nie notowaną wcześniej pod rządami komunistów ogromną aktywność w wymiarze politycznym i społecznym. Dotychczas niespotykana była sytuacja, w której władze jakiegokolwiek związku, stowarzyszenia czy organizacji wybierane były w sposób demokratyczny i wolny. Udział setek osób w związkowych zebraniach wyborczych w zakładzie i angażowanie się w pełnienie odpowiedzialnych funkcji z wyboru, stanowiły zupełnie nową rzeczywistość.

Od pierwszych dni września 1980 r. „Solidarność” stała się nie tylko związkiem zawodowym, ale i ruchem społecznym ogarniającym wszystkie sfery życia społecznego i politycznego. Okazała się niespotykaną w bloku wschodnim zinstytucjonalizowaną formą opozycji wobec komunizmu. Na wolnościowej fali powstały niezależne organizacje rolnicze i studenckie: NSZZ Rolników Indywidualnych i Niezależne Zrzeszenie Studentów.

Wraz z rewolucją „Solidarności” w Polsce pojawiły się przejawy społeczeństwa obywatelskiego. Na niespotykaną skalę rozwinęła się niezależna poligrafia. W wielu zakładach pracy i instytucjach ukazywały się redagowane w sposób oddolny związkowe biuletyny informacyjne oraz czasopisma. W ramach Związku prowadzono działalność kulturalną, samokształceniową, naukową i oświatową. Wiele cennych i wolnościowych inicjatyw podejmowano we współpracy z Kościołem. To wszystko sprawiało, że obok oficjalnego PRL-owskiego życia toczyło się inne, niezależne i pozbawione reżimowej kontroli.

Powstanie NSZZ Solidarność w Turku

W Turku organizowanie niezależnych związków zawodowych rozpoczęło się już w pierwszych dniach września 1980r. w miejscowym szpitalu. W efekcie 3 września 1980 r. Turkowskim Zespole Opieki Zdrowotnej powstała pierwsza w województwie konińskim komisja zakładowa NSZZ „Solidarność”. We wrześniu rozpoczęto również organizowanie się pracowników w NSZZ „Solidarność” w największym przedsiębiorstwie Kopalni Węgla Brunatnego ,,Adamów’’. Pod koniec września podczas otwartego zebrania założycielskiego pracowników powstał Komitet Założycielski NSZZ ,,Solidarność’’ w Elektrowni ,,Adamów’’. Wkrótce również w innych przedsiębiorstwach spontanicznie powstały komitety założycielskie ,,Solidarności’’. 7 listopada podczas spotkania przedstawicieli Kopalni, Elektrowni, Zakładów Przemysłu Jedwabniczego ,,Miranda’’, ZOZ, Spółdzielni Inwalidów ,,Sintur’’, PPKS o/ Osobowy utworzono Międzyzakładowy Komitet Założycielski NSZZ ,,Solidarność’’ Ziemia Turecka, który wszedł w skład konińskiego Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność”. Zorganizowali się też mieszkańcy okolicznych wsi w dziesięciu gminach rejonu turkowskiego w NSZZ ,,Solidarność’’ Rolników Indywidualnych.

,,NSZZ Solidarność’’ w Turku skupiała się przede wszystkim na problemach zakładowych. Niekiedy pod wpływem interwencji monitorowano stan zaopatrzenia w mieście oraz inne sprawy lokalne. Przedstawiciele związku uczestniczyli w charakterze obserwatorów w sesjach Miejskiej Rady Narodowej. W kwietniu 1981r przewodniczący ,,Solidarności’’ przedstawił radnym 15 wniosków dotyczących spraw miasta. Wśród tych postulatów znalazła się kwestia wykwaterowania oddziału ZOMO z budynku urzędu miasta i przeniesienia tam szkoły specjalnej wraz z poradnią zawodową oraz przekazania siedziby Komitetu Miejskiego PZPR na potrzeby Domu Kultury. W 1981 r. z inicjatywy członków ,,Solidarności’ utworzony został Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Marszałka Józefa Piłsudskiego (jego reaktywacja nastąpiła w 1988 r.). Członkowie związku organizowali także obchody świąt 3 maja i 11 listopada. Najbardziej masowa uroczystość (z udziałem ok. 12 tys. osób) zorganizowana przez lokalną ,,Solidarność’’ odbyła się w lipcu 1981 r., na terenie Kopalni. Było to poświęcenie figury św. Barbary oraz sztandaru komisji zakładowej NSZZ Solidarność” KWB ,,Adamów’’ z udziałem ks. biskupa Jana Zaręby z Włocławka.

Jak pokazała historia, znaczenie sierpniowych strajków i porozumień je kończących okazało się daleko większe niż być może mogli przypuszczać sygnatariusze i niż było to zapisane w podpisanych dokumentach. Chociaż na odzyskanie wolności Polska musiała czekać jeszcze niemal dekadę, przechodząc w tym czasie przez noc stanu wojennego, to odzyskanie swobód obywatelskich w Sierpniu 1980r., przyniosło plon podczas czerwcowych wyborów do Sejmu i Senatu w 1989r.

Odzyskanie niepodległości w 1989r rozpoczęło nowy etap w historii Polski i NSZZ „Solidarność”. Związek z organizacji patronującej całemu ruchowi przemian demokratycznych i gospodarczych w kraju, stał się przede wszystkim stroną w procesie transformacji ustrojowej i gospodarczej – stroną broniącą miejsc pracy, protestującą przeciw obniżaniu lub niewypłacaniu zarobków, naruszaniu praw pracowniczych i związkowych.

Dziś, w 45 rocznicę powstania „Solidarności” w imieniu Rady Oddziału NSZZ „Solidarność” w Turku składam hołd tym, którzy w 1980 roku całemu narodowi a jak się potem okazało – całej Europie i Światu dali nadzieję. Zwykłym ludziom, którzy nagle poczuli, że są po prostu u siebie i konsekwentnie, bez strachu, ale z rozwagą; bez przemocy ale z poczuciem siły stworzyli Polski Sierpień i „Solidarność”.

Jestem przekonany, że dziedzictwo Sierpnia 1980 roku jest i pozostanie dla nas cenną inspiracją. Niech wolnościowy, na wskroś polski duch tamtych wydarzeń towarzyszy nam na co dzień, a szczególnie w chwilach, gdy decydujemy o losie Ojczyzny.

Przewodniczący Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” w Koninie Artur Skieresz zaprasza członków związku z Regionu Konińskiego, poczty sztandarowe na uroczyste obchody XXXXV rocznicy Porozumień Sierpniowych. Uroczystość odbędzie się 31 sierpnia 2025r o godz. 12⁰⁰ przed Kamieniem „Solidarności” przy obiekcie Rekreacyjno-Sportowym RONDO w Koninie

Przewodniczący
Rady Oddziału NSZZ „Solidarność” w Turku
Andrzej Kałużny
Turek dn. 28.08.2025r

źródło: materiał prasowy nadesłany