Odnośnie przesłanki obawy rychłej śmierci, wskazać należy, że nie chodzi tutaj o wyłącznie subiektywne odczucie danej osoby, lecz obiektywnie istniejące niebezpieczeństwo śmierci. Okoliczność ta winna mieć oparcie w zarówno wiedzy medycznej, jak i doświadczeniu życiowym. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2000 r., II CKN 875/98 (LEX nr 50877), stwierdzono, że przesłanka istnienia obawy rychłej śmierci jest spełniona, gdy subiektywne przekonanie spadkobiercy oparte jest na uzasadniających je okolicznościach, a obiektywny stan uzasadnia istnienie takiej obawy. Przy czym powszechnie uznaje się, że osiągnięcie pewnego wieku nie powoduje automatycznie możliwości sporządzenia testamentu ustnego.

Brak możliwości lub znaczne utrudnienie zachowania zwykłej formy testamentu oznacza, że spadkodawca nie ma możliwości, z uwagi na obiektywne przeszkody sporządzenia testamentu w formie pisemnej ani nie może udać się do osoby urzędowej uprawnionej do odbioru oświadczenia spadkodawcy lub notariusza. Ocena, czy istnieją rzeczone utrudnienia winna zostać dokonana przy uwzględnieniu możliwości samego testatora.

Zgodnie z art. 952 § 2 KC treść testamentu ustnego może zostać stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia z podaniem miejsca i daty oświadczenia spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie, albo wszyscy świadkowie. Jednocześnie jeśli treść testamentu nie została stwierdzona w taki sposób, można tego dokonać w terminie sześciu miesięcy od otwarcia spadku przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Warto także wskazać, że świadkiem testamentu ustnego nie może być osoba, dla której przewidziano korzyść w jego postanowieniach.

Podsumowując powyższe, należy dojść do wniosku, że testament ustny jest niezwykle ryzykowną formą testamentu, albowiem stwierdzenie nabycia spadku na jego podstawie wymaga bardzo wnikliwego zbadania zarówno wymogów formalnych takowego testamentu oraz przesłanek pozwalających na jego sporządzenie. Z uwagi na to, że najczęściej dochodzi do prób fałszowania testamentów ustnych, coraz częściej postuluje się uchylenia art. 952 KC.

Krystian Górniak
Autor jest adwokatem, członkiem Wielkopolskiej Izby Adwokackiej, absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, prowadzi kancelarię adwokacką w Turku i Kaliszu.